Тағылым

Кешкілік. Ауылдың аспанын алқызыл шапақ бояп, қорадағы мал тынышталып, тіршілік саябырсыған шақ. Үйдің ауласындағы ескі сәкіде ақ жаулығын жарасымды тартқан Мәуекүл әже отыр. Жанында телефонға үңіліп отырған немересі Айбар.
– Балам, бері келші. Саған бір әңгіме айтып берейін, – деді әже.
Айбар аяғын еріне басып әжесінің қасына жайғасты.
– Баяғыда екі көрші өмір сүріпті. Бірінің малы көп, дәулеті тасыпты. Екіншісінің бар байлығы – адал еңбегі мен ақ көңілі екен. Бір күні бай көршісінің қорасынан бір қой жоғалыпты. Ол ештеңені анықтамай тұрып, бұл ұрлыққа кедей көршісін айыптайды. Көршілер де байдың сөзіне еріп, кедейді кінәлай жөнеледі.
Арада үш күн өткенде жоғалған қой алыстағы жырадан табылады. Сонда қанша жерден бай өз қатесін түсінгенімен, жазықсыз жанның жүрегіне түскен дақ пен ел арасындағы сөзді қайтарып ала алмапты.
Әже сәл үнсіз қалды да, немересіне бұрылып:
– Балам, адамның жарасы жазылады, ал жүрекке түскен жараны жазу қиын. Сондықтан ешкімді дәлелсіз кінәлама. Тіл – сүйексіз. Бір ауыз сөз кейде бір адамның тағдырын өзгертіп жібереді, – деді.
Немересі ойланып қалды.
– Әже, сонда адам ең алдымен нені сақтау керек?
– Ең алдымен арын сақтау керек. Ар кеткен жерде абырой тұрмайды. Абырой кеткен жерде адамдық әлсірейді. Қазақ «Жақсының жақсылығын айт – нұры тасысын, жаманның жамандығын айт – құты қашсын» деп бекер айтпаған. Өзгенің мінін тергенше, өз мінімізді түзеген әлдеқайда сауап.
Сәлден соң әже тағы сөзін жалғады:
– Қазір көп адам бай болуды армандайды. Бірақ ең үлкен байлық – адалдық. Байлық та, мансап та мәңгі емес. Адамнан артында қалатыны – оның жақсы аты мен жасаған жақсылығы. Ертең жұрт сені қызметің үшін емес, кісілігің үшін еске алса, міне, сол – нағыз бақыт.
Немересі телефонын үнсіз өшіріп қойды.
– Әже, сіздің әңгімелеріңіз кітаптан да қызық екен.
Әже жымиып:
– Өйткені, балам, кітапты адам жазады. Ал өмірдің кітабын уақыт жазады. Сол кітапты оқи білген адам ешқашан адаспайды.
Сол кештен кейін немересі әр сөзін ойланып айтатын болды. Себебі ол әжесінің бір ауыз өсиетінің өзі ұзақ дәрістен де қымбат екенін түсінді.
«Қариясы бар үйдің қазынасы бар» дейді дана халқымыз. Әженің есті әңгімесі – тек өткеннің естелігі емес, бүгінгі ұрпақтың ертеңіне жол сілтер шамшырағы десек артық айтқандық емес.

Мақпал СҮЙІНБАЙ,
журналист