Езіліп ТҰРЫП еліне ЖАҚСЫЛЫҚ ТІЛЕЙТІН жаны жайсаң, жүрегі қайырымды Қайырбек ақын

Жасампаз елдің қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған бейбіт күнін, шайдай ашық, жарқыраған бұлтсыз аспанын, бірін-бірі жақын тұтып, бөгдені де бауыр-досқа баласқан, бір-бірімен жадырасып жарасқан, жамырасып тарасқан, ылғи жақсылық жасауға таласқан, жетім менен жесіріне қол ұшын беріп қарасқан, құда, жекжат-жұратын сыйлап, құрметтеп, құйрық-бауыр асасқан дағдысының тозығын тастап, озығын алып, сән-салтанаты асқан, мәнді де мағыналы дәуірін жырламаған, жазбаған, өлеңге қоспаған  жыршы - жыршы ма, жазушы - жазушы ма, ақын - ақын ба?!. 
Түтінін түзу шығарсын жерде әр үйлер,
Жердегі барлық жақсылықтарым дами бер.
Қуанып қалам ойнап жүргенде сәбилер,
Бейбіт күндердің бесігі болшы, Жер-Ана!
Еңсесін көтеріп жүргісі келетін, елін ерлікпен қорғағысы келетін, суық сөзді естісе жүрегі сыздар, алтынға айырбасталмайтын өмірдің қаз-қалпында сақталғанын, зәулім шаһарлардың әманда аман-сау тұрғанын қалайтын нағыз ақын міне, осылай толғанады.
Ойымды құптап тұрғандай заңғар тау менің,
Бағасы қымбат Күннен құйылған сәуленің.
Кешіп тұр дүние керемет ғажап дәуренін,
Бейбіт күндердің бесігі болшы, Жер-Ана!
«Бейбіт күндердің бесігі болшы, Жер-Ана!», – деп көңіл тербер тілегін Жаратқанға  жалбарына жеткізіп отырған ақын – Қайырбек Асанов.
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Қайырбек Асанов белгілі ақын, қаламы қарымды журналист ретінде ұзақ жылдар «Лениншіл жас», «Қазақ әдебиеті», «Заман-Қазақстан», «Отан» сияқты беделді басылымдарда қызмет атқарып, қазақ баспасөзінің өсіп-өркендеуіне айтулы үлес қосқан қаламгер. Туған топырағы Тереңөзектен түлеп ұшып, Сырдариялы сұлу өлкесіне деген, ару Алматы мен әсем Астанаға, қазіргі қасиетті қонысы Әулиеата-Таразға деген перзенттік махаббатын өзінің нәзік лирикаларымен паш етуден бірде-бір рет танбаған патриот ақынның жастық шақ әуендері де әр оқырманға әудем жерден-ақ жетіп, әдемі әсер етеді.
«От сезімге оранайық орансақ,
Мен білмеймін не берерін келер шақ.
Бірақ, бірақ бір минутым қалғанша
Отырайын, сүйіктім-ау, сені аңсап» («Таусылмайды жыр-әнім») – деп елжірейтін сезім иесі «Көздеріңе нұр тұнып», «Сені іздеймін», «Сезім селі», «Іздеу», «Сенің нұрлы келбетің», «Сенің күлкің» деген ғашықтық жырларында «жүрекке мұңды күй шерткізіп», «көз алдында көлбеңдеп сызылған» сылқымның өзінің «түнгі ұйқысын білдірмей ұрлап алып», «арман құсын кеудесіне қондырғанын» мойындап, «жұлдыздардың ішінен іздеткен», «таудан да, баудан да, қараңғы қапас түндерден іздеу үшін мұң берген ғажап күндерді» айналып-толғанады, әрбір өлеңіне арқау болып, «күннен-күнге құлпырып, ажарланып бара жатқан», «көздеріне нұр тұнған» мейірімді  кейіпкерін «гүл жайнап кетсе» аздап қызғанып та қалатынын жасыра алмай ыңғайсызданады. «Жарқырап күміс маңдайы көз тартқан», жүрегі сол үшін деп соғатын, «тереңде тасқындаған сезім селін» тізгіндеуге мұрша тауып, «елесі тыным бермейтін», «жанын кір шалмаған» осынша әсемдікке таңғалады. Сұлу жаратылысқа тамсанады.
Сүйген жүректің лүпілін баса алмай аптығатын асау жүректі ақын жалынды жастық шақтың отты кезеңдерін бейнелейтін сүйіспеншілік тақырыбында қаншалықты нәзік болса,  туған жер, Отан, халық алдындағы парыз, жас ұрпақтың болашағы, тәуелсіздіктің жасампаздығы  тақырыбында, өмірлік ұстаным мен парасат және пайым хақында  тіл қатқанда соншалықты өр, өжет кейіпті, батыл шешімді, талапты, қайсар адамға айналады. 
Ақын үшін адам өмірін құнттайтын, адам құқығы жолындағы күрес ылғи бірінші орында болуы тиіс. Кезінде «Мәдениеттің дамуы үшін қаржы бөлмесек, не үшін соғысып жатырмыз?» дейтін Черчилльше айтқанда, мәдениетті, рухани құндылықтарды ұлықтамаса, адам баласы не үшін өмір сүрмек? Талай тіршілік түйткілінің тұншығып жатқан шырылын қоғамның бетіне алып шықпаса, жемқор, әділетсіз жүйемен бетпе-бет келіп, қал-қадірінің келгенінше алыспаса, жекпе-жекте алып жықпаса, ұятсыз, ождансыз, ожарлардың күйдіргі қылықтарын бетке баса, әшкерелеп, қарсылық танытпаса, ақынның бұ дүниедегі ақындық миссиясы қапысыз орындалар ма еді?!.  Бұған қоса бүгіндері қатты белең алған ғаламторлық ғадауаттар,  әлеуметтік желідегі арсыздықтар, білімсіздік пен берекетсіздік басқа да бірталай проблемалар да елі үшін туған жанның басын ауыртпай қоймайды. Моральдық принципі бар кісілердің алдыңғы сапында аталатын зиялы қауым өкілі ретінде осы алуан мәселелердің бәрі де ақын Асановтың жүрегін сыздатып, тілгілей жаралайтынын оның әр шығармасынан көруге болады.  
Сөйте тұра, келешекке нық сеніммен қарап, өскелең ұрпақты алға қарай айқын қадам басуға шақыратын, үлкен мен кішіні кітапқұмарлыққа үндейтін Қайырбек ағамыздың шығармашылық  қоржыны  жаймашуақ жаздың кешіндей сырлы әуезді өлеңдерге толы. Шығармашылығын «қоржынмен» өлшейтін мөлшерден баяғыда-ақ асып кеткен оның жазғандары, туғызған дүниелері – бүгінгі таңда қазақ әдебиетінің қазанын толтырар сүбелі қазына. 
Жерлестері біздің ғұмыр сүріп жатқан мына өмірде шығармашылық адамдарының ішінде қардай аппақ кіршіксіз екі адам болса, соның бірі – Қайырбек Асанов деп біледі. Олар үшін «тиынның татын жалап, жақынын жаттай талаған қасқыр қылықтас қоғамда» (Қ.Мұхамеджанов) баладай аңғал, даладай кең пейіл екі адам бар болса, соның бірі – Қайырбек Асанов сияқты.
Адалдыққа сусардай сусап, ізгілікке шөліркеп қаталаған осынау зымыран заманда әкеңдей мейірімді, ағаңдай қамқор екі адам бар болса, соның бірі, бірі емес, бірегейі де – Қайырбек Асанов шығар-ау. 
«Мұхтар Әуезовтен басқасының бәрін көрдім» деп өзі айтқанындай, Қызылорда әуежайынан ұшақпен Алматыға дейін бірге ұшып баратын Мұқағалимен әңгімелескен сәттер, Жұмекен Нәжімеденов, Асқар Сүлейменов секілді өмірден тым ерте өтіп кеткен әдебиетіміздің көрнекті өкілдері туралы талай сырлы естеліктердің иесі Қайырбек ақын үлкен болсын, кіші болсын, жан-жағына жиылғандарды шырқ үйіріп әкететін қасиетімен де ерекшеленетін дара адам. Атақты Асқар Тоқмағанбетовпен бір ауылдан екенін де мақтаныш ететін оның ақын болмауы шынымен де мүмкін еместей көрінеді.Туғанынан талантты боп жаратылған тұлғаға тәңір бар сыйы мен рахымын аямай төге салғандай.
Бұл сөзімізге о кісінің өзімен араласып-құраласқандар, о кісіні қасынан көргендер ғана қосылар деп ойламаңыз. Бұл сөзіміздің растығына о кісінің әрбір өлеңін оқығандар да бірден көз жеткізе алады. Өйткені ақын Қайырбектің әрбір шығармасы, оның қай тақырыпты жырлағанына қарамастан, өзінің кескін-келбетін, сондай-ақ оның ішкі жан-дүниесінің анық бейнесін береді. 
Өзінің болмысы қандай сұлу адам болса, іші де жан-тәнімен айдай нұрлы, күндей шуақты, тұла бойы  тұма бұлақтай таза, кісілігі көркем мінезге малынған ақын ағамыздың мерейжасына орай жақында үш томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты. 
«Махаббат», «Шапағат», «Парасат» деп аталатын бұл үш кітаптың біріншісіне ақынның поэзиясы, екіншісіне арнаулары және Қайрекең-Қайырбек Асановтың өзі мен шығармашылығы туралы елімізге белгілі тұлғалардың жазбалары, үшіншісіне журналистік мақалалары, очерктері мен сұхбаттар топтастырылған. Үш жаңа жинақтың кітапсүйер қауымға жаңалығы да көп, берері де мол. 
Әр жыл сайын жасқа жас қосуымен қатар, жырына жыр қосуға тырысатын Қайырбек Асановтың есімімен мен өз басым сонау мектеп жасындағы бала кезімнен құлағдармын. Оған ол кісінің біздің ауылға күйеу болғаны да себеп болған шығар, сірә. «Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды» дейтін сол кездердегі өңсіз мәтелдің пәршек-пәршегін шығарып, Күләш Ахметовамен қол ұстаса, поэзия айдынында бірге жүзген  Қайырбек Асановтың осы жарасымды жұбы ерлі-зайыпты ақындар жайлы заманауи аңыз боп арайлы Алматыдан бізге әлсін-әлсін жетіп жататын. Нағыз махаббатты армандағындардың бәрі екеуінің отбасын үлгі тұтты.
Содан да болар, Қайырбек Асановтың «Тұңғыш» деп аталатын тұңғыш өлеңдер жинағынан бастап, «Ғашық ғұмыр», «Сүйемін сені», «Сен жанымда жүрсең», «Күннің нұры қуатым», «Ағайынға ақ тілек», «Махаббат», «Адалдық – асыл мұратым» және «Күзгі шуақ» деп аталатын барлық кітаптарымен таныспын. Шығармаларын сүйіп оқыдым. 
Қайырбек ақын өзінің «Біздің балалық» атты өлеңінің ең соңында:
Бастан өтті жоқшылық та, тақ-тұқ та,
Басылғандай көңілдегі аптық та.
Шүкір дейміз мынау жақсы өмірге,
Шүкір дейміз келіп қалған қарттыққа,–дейді.
Осы бір шумақ тәубешіл, қанағатшыл қазақтың бәрінің ауызында жүретін сөзіне айналса артықтық етпес еді.
Қайырбек Асановты біздің бүкіл жамбылдықтар жақсы көреді десем қателеспеспін. Қайырбек Асанов әулиеаталықтарға, өзінің туған топырағындағы қызылордалықтарға ғана емес, қазақ әдебиетін сүйіп оқитын  барлық оқырмандарына, күллі Алаш жұртына сүйкімді, сүйікті, қадірлі, құрметті. Қайырбек Асановты төбесіне көтере мақтап, мадақтап, үнемі ризашылығын білдіріп жүретін жандардың арасында мен де бармын. 

Үміт БИТЕНОВА,
ақын,
Қазақстан Жазушылар
Одағының мүшесі

Тараз қаласы